Thỏa thuận tài sản trước hôn nhân: luật nói gì

Thỏa thuận tài sản trước hôn nhân ở Việt Nam vẫn bị nhiều người coi là chuyện của nhà giàu, hoặc tệ hơn, là dấu hiệu không tin nhau. Cả hai cách nghĩ đều sai. Đây là một văn bản pháp luật cho phép lập, nó có hạn chót rất cụ thể, và người cần nó nhiều nhất thường là người bình thường: có một căn chung cư trả góp, có phần vốn trong cửa hàng của gia đình, hoặc đã từng ly hôn một lần.

Bài này không phải tư vấn pháp lý. Quy định có thể thay đổi, nên trước khi lập, hãy đọc lại văn bản gốc và hỏi một công chứng viên hoặc luật sư.

Luật nói gì

Luật Hôn nhân và gia đình 2014 cho vợ chồng chọn một trong hai chế độ tài sản: theo luật định hoặc theo thỏa thuận. Không làm gì cả thì mặc định là theo luật định.

Ba điều cần biết về chế độ theo thỏa thuận, theo Điều 47 Luật Hôn nhân và gia đình 2014:

Phải lập trước khi kết hôn. Mốc là ngày đăng ký kết hôn, không phải ngày tổ chức tiệc cưới.

Phải là văn bản có công chứng hoặc chứng thực. Hai người tự viết tay rồi ký với nhau thì không đủ hình thức.

Có hiệu lực từ ngày đăng ký kết hôn. Ký xong mà không cưới thì văn bản đó không áp dụng.

Điều 49 cho phép vợ chồng sửa đổi, bổ sung thỏa thuận sau này, nhưng phải theo đúng hình thức như lúc lập. Điều 50 nêu các trường hợp thỏa thuận có thể bị Tòa án tuyên vô hiệu, trong đó có trường hợp nội dung vi phạm nghiêm trọng quyền được cấp dưỡng, thừa kế và quyền lợi hợp pháp của các thành viên khác trong gia đình. Nói cách khác, không thể dùng văn bản này để bỏ mặc vợ, chồng hay con cái.

Mặc định của luật là gì, và vì sao có người muốn khác

Để hiểu vì sao người ta lập thỏa thuận, phải hiểu mặc định.

Theo chế độ luật định, tài sản riêng gồm thứ mỗi người có trước khi kết hôn, thứ được thừa kế riêng hoặc tặng cho riêng trong thời kỳ hôn nhân, và một số loại khác (Điều 43). Còn thu nhập từ lao động, kinh doanh trong thời kỳ hôn nhân, cùng hoa lợi, lợi tức phát sinh từ tài sản riêng, là tài sản chung (Điều 33).

Hai chi tiết dưới đây hay làm người ta bất ngờ:

Tiền cho thuê căn nhà riêng của bạn là tài sản chung. Căn nhà vẫn là của bạn, nhưng tiền thuê thu được sau khi cưới thì không còn riêng nữa.

Không chứng minh được là riêng thì bị coi là chung. Điều 33 nói rõ: khi có tranh chấp mà không có căn cứ chứng minh tài sản là riêng, tài sản đó được coi là tài sản chung. Sau mười năm, tiền trong tài khoản đã trộn lẫn, rất khó tách.

Thỏa thuận tài sản là cách hai người tự vẽ đường ranh rõ ràng ngay từ đầu, thay vì để mặc định và hy vọng không bao giờ phải dùng tới.

Ai nên cân nhắc lập

Không phải cặp nào cũng cần. Cặp đồng giới không lập được thỏa thuận này vì không đăng ký kết hôn được, nhưng vẫn có cách khác để bảo vệ nhau. Nhưng những trường hợp dưới đây nên nghĩ nghiêm túc:

Một người có tài sản lớn trước khi cưới, nhất là nhà đất đang cho thuê hoặc đang trả góp, nơi tiền trả góp sau cưới có thể lẫn với thu nhập chung.

Một người có phần vốn trong doanh nghiệp hoặc cửa hàng gia đình. Bố mẹ thường lo nhất ở điểm này, và nói ra được bằng văn bản đôi khi giúp hai nhà yên tâm hơn là để lửng.

Một người đã từng ly hôn, có con riêng. Muốn rõ phần nào sẽ dành cho con riêng. Chuyện này có thêm góc nhìn ở bài về yêu người đã ly hôn và có con riêng.

Một người làm kinh doanh rủi ro, có thể phát sinh nợ. Muốn tách bạch để rủi ro của một người không kéo cả gia đình.

Thỏa thuận thường có những nội dung gì

Bài này không đưa ra mẫu thỏa thuận tài sản trước hôn nhân, và bạn cũng không nên chép một mẫu trên mạng rồi đem đi ký. Mỗi tài sản, mỗi hoàn cảnh cần cách viết riêng, và một câu viết mơ hồ có thể bị hiểu theo cách bạn không muốn.

Theo Điều 48, một văn bản thỏa thuận thường đề cập:

Tài sản nào là chung, tài sản nào là riêng của mỗi người. Càng cụ thể càng tốt: địa chỉ căn nhà, số sổ, tên công ty, tỷ lệ phần vốn.

Quyền và nghĩa vụ của mỗi người với tài sản chung, tài sản riêng và các giao dịch liên quan. Ví dụ ai được bán, ai được thế chấp, có cần người kia đồng ý không.

Tài sản bảo đảm nhu cầu thiết yếu của gia đình, tức là phần nào dùng cho ăn ở, con cái, dù tài sản đó thuộc về ai.

Điều kiện, thủ tục và nguyên tắc chia tài sản khi chấm dứt chế độ tài sản.

Phần nào hai người không thỏa thuận hoặc thỏa thuận không rõ thì luật áp dụng quy định theo luật định. Đây là thêm một lý do để đi công chứng: công chứng viên sẽ chỉ ra những chỗ đang để trống.

Mang theo giấy tờ tùy thân và giấy tờ chứng minh từng tài sản. Hỏi văn phòng công chứng trước về hồ sơ cụ thể, vì mỗi nơi có thể yêu cầu khác nhau.

Nếu đã kết hôn rồi thì sao

Người tìm "thỏa thuận tài sản sau hôn nhân" hay "thỏa thuận tài sản trong hôn nhân" thường đã lỡ mốc.

Sau khi đăng ký kết hôn, không thể lập thỏa thuận xác lập chế độ tài sản theo Điều 47 nữa. Nhưng luật vẫn có đường khác: vợ chồng có thể thỏa thuận chia một phần hoặc toàn bộ tài sản chung trong thời kỳ hôn nhân theo Điều 38. Thỏa thuận này phải lập thành văn bản, và được công chứng theo yêu cầu của vợ chồng hoặc theo quy định của pháp luật. Việc chia này cũng có giới hạn: Điều 42 nêu các trường hợp chia tài sản chung bị vô hiệu, ví dụ chia để trốn tránh nghĩa vụ trả nợ.

Đây là thủ tục khác hẳn và có hệ quả khác. Đừng tự áp dụng, hãy hỏi luật sư.

Cách mở lời với người yêu

Phần khó nhất không phải ở văn phòng công chứng. Nó là câu đầu tiên.

Đừng mở bằng tài sản. Câu "anh muốn mình ký thỏa thuận tài sản" nghe như một bản hợp đồng. Mở bằng lý do: "Em nghĩ mình nên nói rõ chuyện tiền từ bây giờ, để sau này không ai phải đoán."

Nói về nỗi lo thật, kể cả khi nó là của bố mẹ. "Bố mẹ anh góp vốn cho cửa hàng từ trước, anh muốn phần đó rõ ràng để bố mẹ yên tâm. Phần mình làm ra sau này là của chung." Một câu như vậy cho thấy bạn không giấu, và cũng cho thấy phần nào bạn sẵn sàng chia.

Đề nghị làm cùng nhau. Cùng đi hỏi, cùng đọc, cùng sửa. Thỏa thuận một bên soạn sẵn rồi đưa người kia ký là cách chắc chắn nhất để nó bị coi là thiếu tin tưởng.

Nói sớm. Không phải tuần trước ngày đăng ký kết hôn. Lúc hai người bắt đầu bàn chuyện cưới, giống thời điểm phù hợp để nói chuyện tiền trước khi cưới nói chung.

Và nghe phản ứng của người kia. Họ có thể ngạc nhiên, thậm chí buồn lúc đầu. Điều đáng chú ý là sau vài ngày, họ có sẵn sàng ngồi lại bàn hay không. Người từ chối nói về tiền dưới mọi hình thức là thông tin quan trọng hơn bất kỳ văn bản nào.

Điều đáng nhớ

Một bản thỏa thuận tài sản không làm hôn nhân lạnh đi. Nó chỉ làm rõ một thứ vốn đã có sẵn, và khiến hai người phải nói ra những điều mà nhiều cặp chỉ nói với nhau lần đầu ở tòa.

Cặp nói được về chuyện này trước khi cưới thường cũng là cặp ít phải cãi nhau về tiền sau khi cưới.